สะเก็ดข่าว
"ขำ ขำ"
ใน ราชกิจจานุเบกษา
หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของคนไทย
หนังสือพิมพ์ฉบับแรกที่ออกในเมืองไทย
ชื่อ หนังสือจดหมายเหตุ หรือ The Bangkok Recorder ฉบับปฐมฤกษ์
ออกเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2387 แต่เป็นหนังสือพิมพ์ที่เป็นของฝรั่ง
คือ หมอบรัดเลย์
ส่วนหนังสือพิมพ์ฉบับแรกที่ออกโดยคนไทย
และมีเจ้าของเป็นคนไทย ชื่อ ราชกิจจานุเบกษา แปลว่า "เป็นที่เพ่งดูราชกิจ"
มีพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นองค์บรรณาธิการ
เจ้าของและผู้พิมพ์ มีสำนักพิมพ์ชื่อ "อักษรพิมพการ"
ตั้งอยู่ในพระบรมมหาราชวัง หนังสือพิมพ์ฉบับนี้ ออกเป็นเล่มแรกเมื่อวันที่
15 มีนาคม 2400 หรือวันจันทร์ เดือน 5 ขึ้น 1 ค่ำ ปีมะเมีย
นพศก ศักราช 1219 โดยแจ้งวัตถุประสงค์ในการพิมพ์ ไว้ในฉบับปฐมฤกษ์ว่า
"อนึ่งถ้าเหตุและการในราชการแผ่นดินประการใดๆ
เกิดขึ้น พระบาทสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน และเสนาบดี พร้อมกัน
บังคับไปอย่างไร บางทีก็จะเล่าความนั้น ใส่มาในหนังสือราชกิจจานุเบกษานี้บ้าง
เพื่อจะให้รู้ทั่วกัน มิให้เล่าฦาผิดๆ ไปต่างๆ ขาดๆ เกินๆ
เปนเหตุให้เสียราชการ แลเสียพระเกียรติยศแผ่นดินได้"
เนื้อหาของ
"ข่าว" ในหนังสือพิมพ์ฉบับนี้ เป็นเหมือนประกาศแจ้งความเรื่องทางราชการต่างๆ
ไม่ได้มีข้อบังคับตายตัว หรือมีบทลงโทษอย่างกฎหมาย มีแบบฟอร์มคล้ายๆ
กันคือ ขึ้นด้วย "มีพระบรมราชโองการ" หรือ "ประกาศมาให้ทราบทั่วกัน"
หรือไม่ก็ขึ้นต้นด้วยวันเดือนปีที่ประกาศ ตามด้วยเนื้อเรื่องที่แจ้งให้ทราบ
ลงท้ายวันที่ประกาศ และผู้คัดพระบรมราชโองการ เช่น "พระศรีสุนทรโวหารเป็นผู้รับสั่ง"
หรือ "ขุนสารประเสริฐเป็นผู้รับสั่ง" และแต่จะโปรดให้ใครจดหมายรับสั่งนั้นๆ
นอกจาก
"ข่าว" ที่เป็นประกาศทางราชการแบบจริงจังแล้ว ก็มีข่าวประเภท
"ห้ามทำ" หรือ "ให้ทำ" และมักจะมี "สะเก็ดข่าว
ขำ ขำ" ปรากฏขึ้นอยู่เสมอ เช่น ข่าวห้ามทำ คือ ท่านว่า
ช้าง ไม่ใช่คำหยาบ เวลาทูลว่าช้างก็ให้ทูลได้ ห้ามทูลว่า "สัตโต"
(หมายถึงสัตว์ตัวโต) ที่ห้ามเช่นนั้น ท่านอธิบายไว้ดังนี้
"เพราะเหตุที่พวกผู้หญิง
เมื่อด่ากันแล้ว ก็ให้ช้างกัน เพราะเพ่งเลงหมายว่า สิ่งใดของช้างที่โต
จึงเอามาด่ากัน ก็ผู้ที่เรียกว่าสัตโตนั้น ก็ไปนึกถึงส่วนนั้นขึ้นจึงว่าอย่างนั้น
เมื่อว่าสัตโตก็เหมือนว่ามีอะไรโตเหมือนกัน เพราะฉนั้นห้ามอย่าให้ใครกราบทูลพระกรุณาว่า
สัตโต เลย เปนอันขาด ให้คงทูลว่า ช้างทุกเมื่อ"
ใช่ว่า
"ข่าว" หรือประกาศในราชกิจจานุเบกษา จะไม่มีบทลงโทษเสียทีเดียว
บางข่าวก็มีบทลงโทษด้วยเหมือนกัน เช่น ข่าวห้ามทำ คือคำว่า
สพ (หมายถึงคนตาย ปัจจุบันเขียน ศพ) อย่าให้กราบทูลว่า อสุภ
อสภ หรือ อาสภ เป็นการดัดจริตตามพวกชาววัด ใครที่กราบทูลคำดังกล่าว
มีบทลงโทษไว้ดังนี้
"ในหลวงทรงแช่งไว้ว่า
ให้ศีศะคนนั้นล้านเหมือนหลวงตาในวันโกน เปนนิจนิรันดรไป ถ้าใครเขียนแลกราบทูลว่าสพ
ตรงๆ แล้วทรงพระอธิฐานอวยพรพระผู้นั้นว่า ถ้าศีศะล้าน ให้ผมงอกดก
ถ้าไม่ล้าน ก็อย่าได้ล้านเลย"
หลังจากจบเนื้อข่าว
ก็จะต้องบอกวันเดือนปีที่จด และนามผู้จด ซึ่งบุคคลที่จดพระกระแสรับสั่งนี้
ก็จะเป็นเจ้าพนักงานในกรมพระอาลักษณ์ทั้งสิ้น และมักจะต้องตกเป็น
"สะเก็ดข่าว" ของพระเจ้าอยู่หัวบ่อยๆ เช่น ขุนมหาสิทธิโวหาร
หนึ่งในคณะราชทูตไปกรุงอังกฤษ ต้องตกเป็นคนในข่าว เพราะไป
"รับช่วง" เอาเมียเก่าคนอื่นมาทำเมีย ให้รู้ถึงพระเนตรพระกรรณ
จนต้องป่าวประกาศเรื่องของตัวเองในฐานะผู้จดรับสั่งในข่าวภาษีพลูดังนี้
"ประกาศมา
วันอาทิตย์ เดือนหก แรมห้าค่ำ ปีมเมีย สัมฤทธิศก ขุนมหาสิทธิโวหาร
ผู้กินเดน พระยามหาเทพปาล
แลพระยาราชสงครามอินเล่า เป็นผู้รับสั่ง"
แต่ผู้ที่โดน
"เหน็บ" ท้ายข่าวมากที่สุด คือ พระศรีสุนทรโวหาร
หรือ "ตาฟัก" ต้นสกุลสาลักษณ์ ท่านผู้นี้เป็นข้าหลวงเดิม
คือ บวชเป็นศิษย์พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่ยังไม่เสด็จขึ้นครองราช
จึงทรงใช้สอยสนิทชิดชอบอยู่เดิม ความเป็นคนคุ้นเคยกันนี่เอง
ทำให้ "ตาฟัก" ตกเป็นบุคคลท้ายข่าวมากที่สุด
เช่น
ข่าวเรื่องคนซื้อข้าวกินราคาแพง เพราะต้องส่งขายนอกประเทศ
แต่รัฐบาลได้ภาษีเพิ่มขึ้น จึงทรงประกาศจะจ่ายภาษีคืน ด้วยการสร้างสะพาน
ทำถนน เป็นการคืนภาษีให้ราษฎร เรื่องนี้เป็นเรื่องค่อนข้างจะจริงจัง
และเป็นงานเป็นการ แต่ท้ายประกาศทรง "เหน็บ" ตาฟัก
ว่ากลัวเมีย โดยไม่เกี่ยวกับเรื่องในข่าวแม้แต่น้อย ว่า
"ประกาษมา
วันพฤหัฐ เดือนห้า ขึ้นสิบเอ็ดค่ำ ปีมเมีย ยังเป็นนพศก เป็นวันที่
2507 ในราชกาลประจุบันนี้ พระศรีสุนทรโวหาร เปนผัวเหมือนทาษ
ของท่านผู้หญิงอิ่มขึ้นคาน เป็นผู้รับรับสั่ง"
ส่วนเรื่องกฏกติกามารยาทในการถวายฎีการ้องทุกข์ในหลวง
ว่าต้องทำอย่างไร เสียต่าธรรมเนียมอย่างไร เขียนคำฟ้องอย่างไร
แล้วจบข่าวตามธรรมเนียมว่า
ประกาศมา
ณ วันอังคาร เดือนห้า แรมแปดค่ำ ปีมเมีย ยังเป็นนพศก เปนวันที่
2518 ในราชกาลประจุบัน
พระศรีสุนทรโวหารเปนผู้รับสั่ง
พระคนนี้กลัวเมียนัก เหมือนบ่าวกลัวนาย แต่ได้ยินว่าลักสมคบทาษหญิงของเมียๆร่ำเอาหน้าดำนักเข้าไม่ใคร่สบาย
ยังมีข่าวเรื่องการสร้างพระที่นั่งองค์ใหม่ในหมู่พระอภิเนาว์นิเวศ
เป็นเรื่องที่แจ้งให้ทราบอย่างเป็นทางการ แต่ท้ายข่าวกลับเป็นดังนี้
"ประกาศมา
ณ วันพุทธ เดือนเจด ขึ้น เจดค่ำ ปีมเมีย สัมฤทธิศก เป็นวันที่
2562 ในราชกาลประจุบันนี้ พระศรีสุนทรโวหาร สันดานมากด้วยวิตก
เกือบอกหัก เปนผู้รับสั่ง"
หนังสือพิมพ์ฉบับแรกของคนไทยโดยคนไทย
ออกราย 15 วัน ฉบับนี้ มีอายุอยู่เพียง 1 ปี 6 เดือน ก็เลิกกิจการไปในปี
2402 เนื่องจากพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว "องค์บรรณาธิการ"
ทรงมีพระราชภารกิจเพิ่มมากขึ้น และไม่มีผู้รับผิดชอบงานต่อได้
และเนื่องจาก "ข่าว" ส่วนใหญ่ เป็นพระราชนิพนธ์
หรือพระกระแสรับสั่งโดยตรง จึงไม่มีผู้กล้ารับผิดชอบต่อ ฝ่าย
"ตาฟัก" เองก็โล่งอกที่หมดหน้าที่เป็น "ข่าว"
นับแต่บัดนั้นมา
(ที่มา มติชนรายวัน
ประจำวันศุกร์ที่ 11 มีนาคม 2548)
หน้าหลัก
|
